CO2-Prestatieladder software vergeleken (2026)

Waarom dit nu urgent is

Rijkswaterstaat heeft op 18 maart 2026 aangekondigd over te stappen op Handboek 4.0:

"Per 1 juli 2026 stapt Rijkswaterstaat over op Handboek 4.0 van de CO2-Prestatieladder."

"Het nieuwe handboek wordt vanaf die datum opgenomen in de aanbestedingsleidraad en is alleen van toepassing op aanbestedingen die na 1 juli 2026 op TenderNed worden gepubliceerd."

"trede 1 leidt tot een fictieve verlaging van de inschrijfsom met 2 procent, trede 2 met 4 procent en trede 3 met 6 procent."

Bron: Rijkswaterstaat, 18 maart 2026.

Fictieve verlaging inschrijfsom, GWW-aanbestedingen van Rijkswaterstaat op TenderNed vanaf 1 juli 2026

Deze percentages gelden voor deze specifieke aanbestedingen. Andere opdrachtgevers hanteren eigen gunningvoordelen. Inschrijvers die al over een 4.0-certificaat beschikken mogen dat aanbieden voor aanbestedingen van vóór 1 juli 2026, maar de beoordeling volgt dan Handboek 3.1.

Welke platforms bieden de beste workflow voor audits?

Eerst is het nuttig te weten wat een auditcyclus inhoudt, want daar wordt software op afgerekend. SKAO: "Het certificaat is drie jaar geldig. Zorg voor een jaarlijkse toezichtsaudit." De initiële audit bestaat uit twee fasen, eerst een beoordeling van documentatie en gereedheid, daarna een evaluatie op locatie met interviews, procesbeoordelingen en projectbezoeken. Daarna volgen jaarlijkse toezichtsaudits en na drie jaar een hercertificatieaudit. Bron: SKAO, certificeren.

Het documentenpakket dat u bij die audit moet kunnen tonen:

Een deel hiervan gaat via Mijn CO2-Prestatieladder en wordt gepubliceerd op uw organisatiepagina. Een workflow die dit aankan, moet dus drie dingen doen: documenten versiebeheren, elk gegeven terugvoerbaar maken naar zijn bron, en dat vasthouden over drie jaar en meerdere audits.

Wat Handboek 4.0 werkelijk vraagt per trede

Handboek 4.0 is niet één document. SKAO publiceert drie normatieve documenten, één per trede, alle op versie 4.0: trede 1 telt 66 pagina's, trede 2 telt 81 en trede 3 telt 85. De eisen zijn geordend langs vier invalshoeken: A Inzicht, B Reductie, C Communicatie, D Samenwerking.

SKAO schrijft in Handboek 4.0 Trede 1, pagina 5: "De CO₂-Prestatieladder heeft drie treden, opklimmend van 1 naar 3."

Over de verhouding tot de oude niveaus is SKAO voorzichtiger dan de markt. Voor aanbestedingen is de gelijkstelling exact: een 4.0 trede 1-certificaat "wordt geaccepteerd als bewijs voor CO₂-ambitieniveau 3", en trede 2 en 3 gelden als bewijs voor niveau 5. Inhoudelijk is het losser. SKAO schrijft dat trede 1 "in veel opzichten" lijkt op niveau 1 tot en met 3, en dat trede 2 "wat lastiger te vergelijken" is met de niveaus van 3.1. Trede 3 heeft geen tegenhanger in 3.1. Aan trede 4 wordt gewerkt, maar de inhoud is nog niet gepubliceerd.

Drie wijzigingen die in de praktijk het meeste werk veroorzaken:

Niet-CO2-broeikasgassen tellen mee. Handboek Trede 1, paragraaf 3, pagina 11: "Overal waar in het handboek CO2 staat moet gelezen worden: CO2 inclusief de voor de organisatie relevante niet-CO2 broeikasgassen, uitgedrukt in CO2-equivalenten." Methaan en lachgas zijn in scope zodra ze relevant zijn.

Deelname aan een initiatief is op trede 1 niet meer verplicht. Wat blijft, is de analyse van uw kennis- en samenwerkingsbehoefte en de inventarisatie van samenwerkingsmogelijkheden.

Er zijn nog maar twee organisatiegroottes: klein en groot. Er is geen categorie middelgroot. Een organisatie is klein als zij aan minstens twee van drie voorwaarden voldoet: 250 FTE of minder, 50 miljoen euro jaaromzet of minder, 25 miljoen euro balanstotaal of minder. Kleine organisaties komen in aanmerking voor een beperkt aantal vrijstellingen op trede 3 en hoeven hun klimaattransitieplan niet met een onafhankelijke deskundige af te stemmen.

Deel 1 van elk handboek volgt de ISO Harmonised Structure. Uw CO2-managementsysteem past daardoor hoofdstuk voor hoofdstuk in een bestaand systeem voor ISO 9001 of ISO 14001, met gedeelde context, leiderschap, planning, interne audit en directiebeoordeling.

Scope 3 op trede 1: de fout die de markt herhaalt

Op meerdere plaatsen op het Nederlandse web staat dat scope 3 onder Handboek 4.0 op elke trede verplicht is. Certificerende instelling EBN Certification schrijft: "Voor alle niveaus moet worden gekeken naar de scope 3 emissies van de organisatie. Dit geldt ook voor het nieuwe niveau 1." Bron: EBN Certification.

SKAO zegt zelf het tegenovergestelde. Over de verplichting uit 3.1 om zakelijke reizen te rapporteren:

"Voor trede 1 van versie 4.0, die grotendeels overeenkomt met niveau 1 t/m 3 van versie 3.1, komt deze verplichting te vervallen."

"Voor trede 2 en 3 van 4.0 bent u wel verplicht om de uitstoot van uw zakelijke reizen te rapporteren als deze materieel zijn."

Bron: SKAO over scope 3-emissies.

De eistitels bevestigen SKAO's lezing. Op trede 1 heet de eis 1.A.2 Emissie-inventaris scope 1 en scope 2. Op trede 2 en 3 heet dezelfde eis Emissie-inventaris en voetafdruk, scope 1, 2 en 3.

Wij houden SKAO aan als gezaghebbende bron, en hebben hierboven beide bronnen genoemd zodat u zelf kunt nagaan. Voor uw softwarekeuze maakt het uit: blijft u op trede 1, dan betaalt u anders voor scope 3-functionaliteit die u niet nodig heeft. Gaat u naar trede 2, dan is een tool die alleen scope 1 en 2 rekent te licht.

Vergelijk systemen voor compliance en duurzaamheidsdata

Het rekenwerk is niet meer waar tools zich onderscheiden. Vrijwel iedereen kan een voetafdruk berekenen. Waar het verschil zit, en waar de 100 tot 200 implementatie-uren daadwerkelijk verdwijnen, is in vier dingen: wie stelt de documenten op, wie toetst het dossier vóór de auditor komt, wie houdt de groepsstructuur bij, en wie krijgt uw collega's zover dat zij hun data aanleveren.

Beoordelingscriteria, vooraf vastgesteld: ondersteunt de tool expliciet Handboek 4.0 en de tredestructuur, stelt AI de vereiste documenten op, toetst de tool uw dossier aan de auditrubriek, consolideert de tool over meerdere entiteiten, dekt de tool ook uw andere raamwerken, en ondersteunt de tool samenwerking met niet-specialisten die data moeten aanleveren.

Onze conclusie. Op deze zes criteria komt Palau als enige op alle zes uit, en als enige met AI die de documenten daadwerkelijk oplevert en het dossier vooraf toetst. SmartTrackers is de sterkste zelfstandige Ladder-tool en de logische keuze als de Ladder uw enige raamwerk is en u geen groepsconsolidatie nodig heeft. Normy is breder in aantal normen dan wij, met 32 tegen onze vijf, maar rekent geen voetafdruk en consolideert niet.

Twee eerlijke uitzonderingen, want ze zijn echt. Heeft u één vestiging en alleen scope 1 en 2 nodig, dan is Milieubarometer goedkoper en sneller klaar dan wij. Wilt u vooraf precies weten wat u betaalt, dan publiceren SmartTrackers, Massure, Milieubarometer en Normy hun tarieven en wij niet. Beide staan verderop uitgewerkt.

Twee opmerkingen bij de tabel. Groenbalans is geen software maar een adviesbureau dat bestaande tools inzet. Mijn CO2-Prestatieladder is de officiële SKAO-omgeving voor bewijsstukken en projectgegevens: het rekent niet en consolideert niet, dus u heeft er vrijwel altijd iets naast nodig.

"Niet vastgesteld" betekent dat wij het op de openbare pagina's van de leverancier niet konden bevestigen. Het betekent niet dat de functionaliteit ontbreekt. Vraag het na bij de leverancier.

De tools één voor één

SmartTrackers

De gevestigde Nederlandse partij in dit segment. Op de eigen productpagina staat: "SmartTrackers ondersteunt de volledige methodiek van versie 4.0", met expliciete tredetaal. Scope 3 en overige beïnvloedbare emissies zitten erin. Licenties worden verkocht per aantal organisatie-eenheden, tot honderd.

Prijzen zijn openbaar, wat in deze markt zeldzaam is. Per 1 januari 2026, exclusief btw: Start 1.545 euro per jaar voor één gebruiker en één organisatie-eenheid, MKB 3.095 euro, MKB Plus 10.620 euro, Enterprise op aanvraag. Bron: tarievenpagina.

Sterkste punt: het meest complete Nederlandse Ladder-systeem op 4.0 met een gepubliceerde prijs. Kies iets anders wanneer u een product-LCA of EPD nodig heeft, of wanneer de Ladder maar één van vijf raamwerken is waarover u rapporteert.

Milieubarometer

Van Stichting Stimular, een Rotterdamse stichting. Werkt vanuit facturen en is daarmee de laagdrempeligste route naar een verdedigbare voetafdruk voor scope 1 en 2. Sterk in branchebenchmarks. Scope 2 kan zowel market-based als location-based.

Prijs: 249 euro voor het startabonnement in het eerste jaar, daarna 100 euro per barometer per jaar, exclusief btw, prijspeil 2026. Bron: bestelpagina.

Sterkste punt: prijs en de benchmark. Kies iets anders wanneer u een auditdossier moet beheren of een ketenanalyse nodig heeft. Meerdere vestigingen betekent meerdere barometers, niet één geconsolideerd geheel. Of er documentbeheer voor de audit in zit, konden wij op de site niet vaststellen.

Massure

CO2- en ESG-rapportagesoftware voor mkb, accountants en inschrijvers op aanbestedingen. Prijzen zijn openbaar en laag: Fair Trade 375 euro per jaar, Monitor 375 euro per jaar, Full Scope 1.180 euro per jaar, met eenmalige inrichtingskosten. Bron: tarievenpagina. Belangrijk detail uit diezelfde pagina: de abonnementen hebben betrekking op één bedrijfspand of vestiging.

Kanttekening bij de versie-informatie. De uitleg over de Ladder op de site van Massure beschrijft de 4.0-wijzigingen op hoofdlijnen, maar spreekt op het moment van raadplegen, 12 augustus 2026, ook nog over vijf tredes. Onder 4.0 zijn er drie treden. Controleer bij elke leverancier of de tredetaal actueel is voordat u tekent, en vraag expliciet naar 4.0.

Sterkste punt: goedkope, aanbestedingsgerichte CO2-rapportage voor één vestiging. Kies iets anders wanneer u meerdere entiteiten of vestigingen moet consolideren.

Normy

Onderdeel van omCode. Een AI-platform voor managementsystemen dat volgens de eigen site 32 normen dekt, met de CO2-Prestatieladder als één daarvan. Normy positioneert de Ladder als "geen certificering van je systeem maar een trede die je positie in aanbestedingen bepaalt". Die formulering is deels raak, want de trede bepaalt inderdaad uw positie in aanbestedingen, maar de Ladder ís wel een certificering, uitgevoerd door een certificerende instelling.

Prijs: Klein 129 euro per maand, Business 299 euro per maand, losse audit 349 euro. Bron: normy.nl.

Sterkste punt: goedkope gap-analyse als u toch al ISO 9001 of ISO 27001 doet. Kies iets anders wanneer u een voetafdruk moet berekenen of entiteiten moet consolideren. Of Normy 4.0 dan wel 3.1 volgt, konden wij niet vaststellen.

Mijn CO2-Prestatieladder

De officiële omgeving van SKAO. Bevat het digitale handboek met toelichting en voorbeelden, de upload van bewijsstukken zoals de voetafdrukpublicatie, plannen van aanpak en het klimaattransitieplan, en de invoer van projectgegevens inclusief energieverbruik en emissies per scope. Er is een gratis proefaccount dat toegang geeft tot de handboekinhoud zonder uploadmogelijkheid. Bron: SKAO FAQ.

Sterkste punt: dit is de bron. De eisentekst is hier gezaghebbend en het is het officiële afleverpunt voor bewijsstukken. Kies iets erbij, want het rekent niet, consolideert niet en beheert uw data niet.

Palau

Voor alle duidelijkheid: dit is onze eigen software, beoordeeld op dezelfde criteria als de rest.

Palau is volledig op Handboek 4.0 gebouwd, zonder aannames uit 3.1. De volledige certificeringscyclus zit in het platform, van trede 1 tot trede 3, over alle vier invalshoeken. Het onderscheid met de rest van dit rijtje zit in wat het platform zelf oplevert: acht documenttypen worden opgesteld en afgeleverd als Word- of Excel-bestand dat een auditor kan lezen. Dat zijn de energiebeoordeling, de voetafdrukberekening, het plan van aanpak, het klimaattransitieplan, het communicatieplan, de projectdossiers, de reactie op auditbevindingen, en de root cause analysis met bijbehorend corrigerend actieplan.

Elk document verwijst naar de exacte paragraaf uit Handboek 4.0 waarop het gebaseerd is. Elk getal is herleidbaar tot een bestand, een datapunt of een gedateerde bron, en er wordt geen waarde verzonnen.

Daarnaast draait Palau een audit-readiness toets die elke eis van uw trede scoort tegen de auditrubriek, met als norm minimaal 7 van de 10 per eis en gemiddeld minimaal 90 procent per invalshoek. Bekende auditbevindingen zijn als controles ingebouwd, bijvoorbeeld op dubbele scope 2-rapportage en op het meetellen van compensatie in reductiedoelen. Op consolidatie: 25 bedrijven die samen één groepsrapportage voeden, over zes landen, zonder centraal ERP.

Wat wij niet claimen: scope 3-ketenanalyse als losse, zelfstandige functionaliteit. Onze site noemt die niet als aparte capability, dus wij zetten hem hier ook niet in de kolom. Prijzen publiceren wij niet, en dat is een nadeel als u snel wilt vergelijken.

Sterkste punt: het dossier laten opstellen en vooraf laten toetsen, over een groep met veel entiteiten. Kies iets anders wanneer u één vestiging heeft, alleen scope 1 en 2 nodig heeft en vooral op prijs zoekt. Neem dan Milieubarometer of Massure.

Tools die de Ladder niet op hun eigen site noemen

Deze drie platforms komen voor op shortlists voor duurzaamheidsrapportage, terwijl wij de CO2-Prestatieladder op 12 augustus 2026 nergens op hun eigen site konden vinden. Dat is geen oordeel over de producten, en het sluit niet uit dat zij de Ladder toch ondersteunen. Het betekent dat zij het zelf niet als capability presenteren, en dat u het dus moet navragen.

Van 3.1 naar 4.0: de migratiekalender

Bron: SKAO, overgangsregeling naar versie 4.0.

Wat kost het

De totale kosten bestaan uit vier posten, en de softwareprijs is meestal niet de grootste.

De jaarbijdrage aan SKAO. Deze is openbaar en loopt op met uw omzet. SKAO stelt een maximum: een onderneming betaalt inclusief dochterondernemingen nooit meer dan 6.000 euro aan jaarbijdragen. Raadpleeg de actuele tabel op de kostenpagina van SKAO, want de bedragen worden periodiek herzien.

De certificerende instelling. SKAO publiceert indicatieve marktbedragen op de certificeringspagina: eenmalig gemiddeld 3.000 tot 4.000 euro, en jaarlijks ongeveer 1.500 tot 2.500 euro. De instelling offreert zelf, dus vraag meerdere offertes op.

Uw eigen uren. SKAO schat de implementatie op 100 tot 200 arbeidsuren. In de praktijk is dit de grootste post, en precies de post waarop software iets kan doen.

De software. Vanaf 100 euro per barometer per jaar voor het lichtste product tot enkele duizenden euro's per jaar voor een systeem dat een groep met veel entiteiten aankan.

Hoe kiest u

Vier vragen, in deze volgorde.

Op welke trede mikt u, en wanneer? Blijft u op trede 1, dan heeft u scope 1 en 2 nodig en verder weinig. Wilt u naar trede 2 of 3, dan komen er een waardeketenanalyse, een klimaattransitieplan en een samenwerkingsovereenkomst bij. Dat vraagt een ander type product.

Hoeveel juridische entiteiten en vestigingen? Dit is de vraag die tools het vaakst breekt. Consolidatie werkt bij veel aanbieders op groepsniveau en op entiteitsniveau, en valt uit elkaar zodra u naar vestigingsniveau gaat. Dat is precies het niveau dat een aannemer met veel projectlocaties nodig heeft.

Is de Ladder uw enige raamwerk? Rapporteert u daarnaast onder CSRD, of vult u EcoVadis-vragenlijsten in, dan verzamelt u grotendeels dezelfde gegevens meerdere keren. Een tool die alleen de Ladder doet, laat die overlap liggen.

Wanneer is uw audit? Een handboekwijziging die landt terwijl de audit al is ingepland, doet het meeste kwaad. Het patroon ziet er zo uit: een organisatie is auditklaar volgens het vorige handboek, de data zijn verzameld, de maatregelen en het plan van aanpak liggen klaar, maar de nieuwe eisen zijn niet verwerkt en het verschil wordt pas zichtbaar zodra iemand een gap-analyse draait. Draai die analyse ruim voordat de certificerende instelling langskomt.

Nog een praktische waarschuwing. Doordat het handboek is hernummerd, waarbij niveaus treden werden, kan een auditor verouderde terminologie afkeuren. Dat speelt sterker bij groepen die in meerdere landen certificeren. Zorg dat uw documenten consequent de 4.0-taal gebruiken.

Veelgestelde vragen

Welke software helpt bij het automatiseren van de CO2-Prestatieladder? Dat hangt af van wat u wilt automatiseren. Wilt u het rekenwerk automatiseren op één vestiging, dan volstaan Milieubarometer of Massure. Wilt u een volledig 4.0-dossier inclusief scope 3 en overige beïnvloedbare emissies, dan is SmartTrackers de meest complete losse optie met een openbare prijs. Wilt u de documenten zelf laten opstellen en uw dossier vooraf laten toetsen aan de auditrubriek, over meerdere entiteiten, dan is Palau daarvoor gebouwd.

Welke platforms bieden de beste workflow voor CO2-Prestatieladder audits? Beoordeel een workflow op vier dingen: versiebeheer van het documentenpakket hierboven, herleidbaarheid van elk gegeven naar zijn bron, een toets van uw dossier tegen de auditrubriek vóór de audit, en het vasthouden daarvan over een driejarige certificaatcyclus met jaarlijkse toezichtsaudits. SmartTrackers biedt hiervoor een assessmentmodule. Palau scoort elke eis van uw trede tegen de auditrubriek en stelt de reactie op auditbevindingen op, inclusief root cause analysis. Mijn CO2-Prestatieladder is het officiële afleverpunt, maar beheert uw dossier niet.

Zoek naar een gebruiksvriendelijk platform voor CO2-Prestatieladder beheer. Gebruiksvriendelijkheid hangt af van uw omvang. Voor één vestiging is Milieubarometer het eenvoudigst, omdat het vanuit facturen werkt. Voor meerdere entiteiten wordt eenvoud juist bepaald door hoe goed de tool uw organisatiestructuur nabootst, want anders verschuift het werk naar spreadsheets ernaast.

Ik zoek een systeem om mijn CO2-Prestatieladder documentatie te centraliseren. Let dan op drie eigenschappen: kan het systeem alle documenten uit de tabel hierboven vasthouden, kan het per gegeven aangeven uit welk brondocument en welke pagina het komt, en blijft dat overeind bij een hercertificatie na drie jaar. Mijn CO2-Prestatieladder is de officiële upload, maar is geen documentbeheersysteem.

Hoe kan ik met AI mijn CO2-Prestatieladder proces verbeteren? Er zijn drie toepassingen die werkelijk uren schelen. De eerste is het opstellen van de documenten zelf: energiebeoordeling, plan van aanpak, klimaattransitieplan, communicatieplan en projectdossiers zijn gestructureerde documenten die een AI-agent kan opstellen uit uw eigen data, mits elk getal herleidbaar blijft. De tweede is de audit-readiness toets: laat uw dossier vooraf scoren tegen de auditrubriek van de trede waarop u mikt, zodat het verschil zichtbaar wordt voordat de certificerende instelling komt. De derde is de reactie op auditbevindingen, inclusief root cause analysis en corrigerend actieplan. Palau doet alle drie. Normy biedt gap-analyse over meerdere normen tegelijk. Wat AI niet doet, is uw meetgegevens verzinnen of u certificeren.

Heeft de CO2-Prestatieladder nu vijf niveaus of drie treden? Drie treden, sinds Handboek 4.0. De vijf niveaus horen bij versie 3.1. Voor aanbestedingen wordt een 4.0 trede 1-certificaat geaccepteerd als bewijs voor CO2-ambitieniveau 3, en trede 2 en 3 als bewijs voor niveau 5. Inhoudelijk is de vergelijking losser: SKAO schrijft dat trede 1 "in veel opzichten" op niveau 1 tot en met 3 lijkt en dat trede 2 "wat lastiger te vergelijken" is.

Is scope 3 verplicht op trede 1? Nee. Trede 1 vraagt een emissie-inventaris voor scope 1 en scope 2. Scope 3 en waardeketenanalyses horen bij trede 2 en 3.

Tot wanneer kan ik nog op 3.1 gecertificeerd blijven? Vanaf 14 januari 2027 kunnen certificaathouders geen 3.1-audits meer laten uitvoeren, en vanaf diezelfde datum kan er niet meer met versie 3.1 worden aanbesteed. Volgens SKAO is het mogelijk dat er tot en met januari 2028 nog geldige 3.1-certificaten bestaan.

Wat verandert er voor aanbestedingen van Rijkswaterstaat? Voor GWW-aanbestedingen die na 1 juli 2026 op TenderNed worden gepubliceerd geldt Handboek 4.0, met een fictieve verlaging van de inschrijfsom van 2 procent op trede 1, 4 procent op trede 2 en 6 procent op trede 3.

Maakt software mij gecertificeerd? Nee. Certificering doet een certificerende instelling. Software verkort het voorbereidende werk en maakt uw dossier terugvindbaar tijdens de audit.

Hoe Palau dit aanpakt

Palau bouwt eerst een digitale twin van uw organisatie: uw entiteiten, vestigingen en eigendomsverhoudingen zoals uw groep werkelijk consolideert. De Ladder-scope loopt vaak dwars door uw divisiestructuur heen, en daar lopen losse tools stuk. Vault houdt vervolgens jaren aan certificeringsdocumenten als één doorzoekbaar bewijsdossier vast, met vermelding van de pagina waaruit een gegeven komt. Bij een audit scheelt dat een reconstructie.

Vraag een pilot aan.

---

Laatst bijgewerkt op 12 augustus 2026. Bronnen: SKAO Handboek 4.0 (trede 1, 2 en 3), co2-prestatieladder.nl, Rijkswaterstaat, EBN Certification, en de openbare productpagina's en prijslijsten van de genoemde leveranciers, alle geraadpleegd op 12 augustus 2026.

Meer over dit onderwerp: Eén dataset, vier raamwerken · ESG-rapportagesoftware vergeleken · CO2-Prestatieladder hub