De CO₂-Prestatieladder internationaal: hoe het instrument buiten Nederland werkt

Wat is de CO₂-Prestatieladder precies?

De Ladder is een CO₂-managementsysteem. U maakt een footprint volgens ISO 14064-1 en het GHG Protocol, stelt reductiedoelen vast en laat dat toetsen door een geaccrediteerde certificerende instelling. Het resultaat is een CO₂-bewust certificaat, drie jaar geldig, met jaarlijkse controleaudits.

De Ladder is ook een inkoopinstrument. Aanbestedende diensten koppelen aan uw certificaatniveau een gunningvoordeel. Het certificaat bestaat omdat opdrachtgevers er iets mee doen bij gunning. SKAO, de beheerstichting, telt ongeveer 8.000 gecertificeerde organisaties, 75 procent mkb en meer dan 300 aanbestedende diensten. Een basisintroductie staat op onze pagina over de CO₂-Prestatieladder.

Hoe werkt gunningvoordeel?

Het mechanisme heet fictieve korting. De aanbesteder neemt de Ladder op als gunningscriterium, u schrijft in met een CO₂-ambitieniveau, en bij de beoordeling wordt uw prijs met een percentage, een vast bedrag of punten verlaagd. Een bod van 30 miljoen euro met 4 procent voordeel wordt beoordeeld als 28,8 miljoen en verslaat zo een niet-gecertificeerde inschrijving van 29 miljoen. Wint u, dan ontvangt u de volle 30 miljoen.

SKAO laat de hoogte aan de aanbesteder: "Welk percentage, bedrag of puntenaantal u als gunningsvoordeel kiest, bepaalt u zelf" (SKAO, Aanbesteden met versie 4.0). Rijkswaterstaat hanteert vanaf 1 juli 2026 onder versie 4.0 2 procent voor trede 1, 4 procent voor trede 2 en maximaal 6 procent voor trede 3 (Infrasite). ProRail past sinds 1 december 2010 een voordeel toe dat oploopt met het ambitieniveau.

Drie regels uit de SKAO FAQ die buitenlandse inschrijvers het vaakst missen. Een certificaat mag geen geschiktheidseis of selectiecriterium zijn. U hoeft niet gecertificeerd te zijn om in te schrijven: u verklaart een ambitieniveau en toont binnen een jaar na gunning aan dat u eraan voldoet. Bij een combinatie bepaalt de partij met het laagste niveau het maximum. De uitwerking, inclusief sancties, staat in gunningvoordeel met de CO₂-Prestatieladder.

Welke treden kent handboek 4.0?

Handboek 4.0 verscheen op 14 januari 2025 en verving de vijf niveaus van versie 3.1 door drie treden. SKAO: "Vervanging van vijf niveaus door drie treden met hoger ambitieniveau" (SKAO, Wat is de Ladder). De oude niveaus 1 en 2 zijn geschrapt, het oude niveau 3 werd het instappunt.

SKAO schreef in februari 2025 dat een trede 4 voor de absolute koplopers in ontwikkeling is en niet eerder dan 2026 wordt geïntroduceerd (SKAO, Dit betekenen de drie treden). In augustus 2026 hebben wij geen SKAO-publicatie gevonden waarin trede 4 daadwerkelijk is uitgebracht.

De vijf niveaus die u overal ziet staan komen uit handboek 3.1. De laatste mogelijke 3.1-audit is 14 januari 2027, dus u komt beide woordenschatten tegen. Trede 1 komt overeen met het oude niveau 3 en trede 2 en 3 met het oude niveau 5, waarbij het oude niveau 4 geen zuivere opvolger heeft. SKAO's eigen FAQ, aanbestedingsblog en overgangsregeling formuleren die vertaling alle drie anders. Ze staan naast elkaar in waarom er nu drie treden zijn in plaats van vijf niveaus, samen met de vraag welk woord u in een audit gebruikt. Een duurzaamheidsverantwoordelijke verwoordde dat zo: "We hebben een auditor die echt allergisch is als je trede zegt in plaats van niveau."

In welke landen wordt de Ladder in 2026 gebruikt?

De officiële formulering van SKAO: "The CO2 Performance Ladder is being introduced in France, Germany, Ireland, Portugal and the UK, alongside its established presence in the Netherlands and Belgium" (SKAO, The Ladder in your country).

De Belgische cijfers, de Vlaamse drempel en de stand van zaken in Wallonië staan in CO₂-Prestatieladder in België. Op 25 maart 2025 lanceerden SKAO en de Europese Commissie in Helsinki de CO₂ Performance Ladder Europe Community of Practice, met zeven deelnemende landen, op het platform voor publieke inkopers van de Commissie.

Buiten Nederland en België gaat het om marktontwikkeling. Er is geen aanbestedende dienst buiten die twee landen waarvan wij hebben kunnen vaststellen dat hij daadwerkelijk gunningvoordeel toekent. Als iemand u vertelt dat de Ladder in Frankrijk, Duitsland, Portugal, Ierland of het Verenigd Koninkrijk al punten oplevert, vraag om het bestek.

Hoe ver staan Ierland en het Verenigd Koninkrijk?

Ierland is het verst. Drie bedrijven behaalden bedrijfsbrede certificering, waaronder een Colas-joint venture die niveau 3 haalde. SKAO meldt drie nieuwe raamovereenkomsten van vier jaar bij Transport Infrastructure Ireland en rapporteert "an 84.5% reduction in Scope 1 and 2 emissions and 311 tonnes of CO₂ equivalents saved" (SKAO, Ierland).

In februari 2026 publiceerde de Construction Industry Federation een guidance note met één operationeel advies: "TII is encouraging contractors to adopt Handbook 4.0 directly during the transition period ... rather than certifying under the outgoing 3.1 version." Dat is overal bruikbaar, omdat een 4.0-certificaat geldig is in een aanbesteding die om 3.1 vraagt en een 3.1-certificaat niet in een aanbesteding die om 4.0 vraagt. Zie van 3.1 naar 4.0.

Het Verenigd Koninkrijk draait sinds mei 2024 een pilot met Action Sustainability als uitvoeringspartner van SKAO. Uit de publieke terugblik komt één advies dat voor elke nieuwe markt telt: "start small but dive in. Pilot it with a few high-carbon procurements to refine the process before scaling up" (Action Sustainability). Of Transport for London gunningvoordeel heeft toegekend, staat niet in het gepubliceerde materiaal. Dat hebben wij niet kunnen vaststellen, dus laten wij het weg.

Kan een organisatie buiten Nederland zich laten certificeren?

Ja. Het schema voldoet aan NEN-EN-ISO/IEC 17021-1, met accreditatie door de Raad voor Accreditatie in Nederland en BELAC in België. Er zijn vijftien geaccrediteerde of bevoegd verklaarde certificerende instellingen, waarvan drie Belgisch: BCCA, COPRO en Vinçotte. Daarnaast bieden enkele partijen de Ladder internationaal aan, onder wie TÜV NORD UK en Bureau Veritas Benelux. TÜV SÜD is wel gekwalificeerd, maar staat niet in die lijst van vijftien.

De regel over de projectverklaring komt uit de SKAO FAQ: "Een projectverklaring is slechts eenmalig geldig, specifiek voor het project waarover het wordt afgegeven door een Certificerende Instelling."

De footprint mag u niet met eigen factoren maken. De Ladder schrijft per land een verplichte emissiefactorlijst voor, wat het GHG Protocol niet doet: co2emissiefactoren.nl, co2emissiefactoren.be, Base Empreinte van ADEME en de conversion factors van GOV.UK. Verder valt CO₂-compensatie buiten het meetbereik van de Ladder, dus credits helpen u niet omhoog, en groene stroom moet opgewekt zijn uit zon, wind, water of biomassa in hetzelfde land als waar hij verbruikt wordt.

Wat kost de Ladder en waar loopt het vast?

De jaarlijkse bijdrage aan SKAO loopt van € 65 voor een eenmanszaak tot € 6.000 bij een omzet vanaf € 500 miljoen, met op de kostenpagina de zin die voor groepen telt: "A company, including its subsidiaries, will never pay more than €6,000 per year in total contributions." SKAO rekent daarnaast met € 3.000 tot € 4.000 voor de eerste certificering, € 1.500 tot € 2.500 per jaar daarna en 100 tot 200 werkuren implementatie (wat kost de CO₂-Prestatieladder in 2026).

Het echte knelpunt bij groepen zit in de organisatorische grens. Een duurzaamheidsverantwoordelijke verwoordde het zo: "De reden dat dit zo ingewikkeld is, is dat u twee overlappende systemen naast elkaar draait." De statutaire structuur van juridische entiteiten en de operationele structuur van business units vallen niet samen, en de Ladder vraagt een grens die dwars door allebei loopt (organisatorische grenzen bij meerdere entiteiten). Bij de audit is tijd het harde budget, ongeveer drie dagen per jaar zonder ruimte om vooraf te sparren (wat auditors afkeuren).

Hoe verhoudt de Ladder zich tot CSRD?

SKAO is hierover expliciet: "By meeting the requirements of the CO₂ Performance Ladder version 4.0, an organisation covers part of the ESRS set, specifically ESRS E1 on climate change." En: "the footprint produced by the organisation in accordance with the CO₂ Performance Ladder requirements can be used directly in the CSRD report, since the same scope classification is used, all greenhouse gases (not just CO₂) are included" (SKAO over CSRD en 4.0). Het klimaattransitieplan op trede 2 is de bewuste brug naar de transitieplan-disclosure van ESRS E1.

De grens is even hard. De Ladder dekt klimaat, en sociale onderwerpen en governance blijven volledig onbehandeld. De handboeken van 4.0 volgen wel de Harmonized Structure van ISO-normen, wat integratie met ISO 9001 en ISO 14001 vereenvoudigt. De crosswalk staat in CO₂-Prestatieladder en CSRD.

Hoe Palau hiermee omgaat

Palau is een Belgisch platform voor duurzaamheidsrapportage met de CO₂-Prestatieladder als ondersteund raamwerk naast CSRD, VSME en EcoVadis. De module Organisatiestructuur consolideert over juridische entiteiten heen, wat het werk is dat achter de organisatorische grens zit. Vault beheert de bewijsstukken en documenten bij de rapportage waar ze bij horen, zodat u ze bij de audit niet hoeft terug te zoeken.

Vraag een pilot aan.